ابن خلدون ( مترجم : آيتى )
658
تاريخ ابن خلدون ( فارسي )
بود تا مواظب اعمال يلبغا الحياوى باشد و به او خبر دهد . امير جيبغا مردم را به اطاعت الملك المظفر حاجى دعوت كرد و بر يحياوى بشورانيد . آنان نيز يحياوى را كشتند . با اين اقدامات پايههاى دولت الملك المظفر مستحكم شد . و اللّه سبحانه و تعالى اعلم . كشته شدن الملك المظفر حاجى بن الملك الناصر و بيعت با برادرش حسن و دولت نخستين او گفتيم كه سلطان جيبغا را به شام فرستاد تا پايههاى دولتش را در آن سامان استوارى بخشد و آثار مخالفت اميران را محو كند . جيبغا در سال 748 با پيروزى بازگشت . ديد كه امراى مصر از سلطان ناخشنودند و او را به سبب اشتغالش به كبوتربازى سرزنش مىكنند . جيبغا زبان به نصيحتش گشود شايد از آن كارهاى نكوهيده باز ايستد . حتى چنان خشمگين شد كه فرمان داد همهء كبوترانش را سر ببرند . سلطان الملك المظفر او را گفت : بهترين شما را سر خواهم بريد ، چنان كه تو كبوتران مرا سر بريدى . جيبغا از اين سخن بر جان خود و اميران بيمناك شد . روز ديگر امرا و نايب بيبغاارس [ 1 ] عليه او خروج كردند و رهسپار قبة النصر شدند . سلطان با موالى خود و اميرانى كه با او بودند برنشست . ديگران نيز در اين شورش شركت كردند و همه به خلع او رأى دادند . سلطان امير شيخون العمرى [ 2 ] را نزد ايشان فرستاد و ملاطفت كرد ولى امرا همچنان به خلع او ابرام مىكردند . امير شيخون پاسخ اميران به سلطان رسانيد . سپس خود نزد ايشان بازگرديد . چند تن ديگر از امراى الملك المظفر نيز به ايشان پيوستند و همگان به قصر روى آوردند . بيبغاارس پيش تاخت . ياران سلطان او را تسليم كردند . بيبغاارس خود او را بگرفت و به دست خود بر سر گور مادرش بيرون قلعه سر بريد در همانجا به خاكش سپردند . امرا در رمضان همان سال به قلعه داخل شدند و سراسر روز را به مشورت نشستند كه چه كسى را به جاى او برگزينند و اين كار اندكى به تعويق افتاد . موالى آهنگ شورش كردند و سوار شده عازم قبة النصر شدند . عاقبت با حسن بن الملك الناصر بيعت كردند و او را چون پدرش الملك الناصر لقب نهادند . حسن برادرش حسين و موالى او را زير نظر قرار داد و اموالى را كه در دست اين و آن بود گرد آورد و به خزانه نقل كرد . امور دولت او در دست شش تن از امرا بود : شيخون العمرى و طاز و جيبغا و احمد شاد شرابخانه [ 3 ] و ارغون الاسماعيلى ، ولى همه در فرمان بيبغاارس بودند كه به القاسمى معروف بود . او حجازى و آقسنقر را كه زمام دولت الملك المظفر را در دست داشتند در زندان قلعه به قتل آورد . الملك الناصر حسن بيبغاارس را نايب مصر كرد . ارغون شاه نايب حلب بود به جاى
--> [ ( 1 ) ] متن : بيقاروس [ ( 2 ) ] متن : امير شيخو . [ ( 3 ) ] متن : شرنخاناه .